ملا محمد مومن كرمانى
187
صحيفة الارشاد ( تاريخ افشار كرمان - پايان كار صفويه ) ( فارسى )
پيشبينى كرده بود - كار كميسيون ششم مجلس شورا بود - كه وكيلى را كه اعتبارنامه انجمن رفسنجان را در دست داشت به مجلس راه نداد ، « 1 » و به اشارهء مهندس احمد رضوى - كه نايب رئيس مجلس شده بود - از بهرام خان دعوت كردند كه به عنوان نماينده به مجلس بيايد « 2 » و اين در تاريخ مشروطيت ما بىسابقه بود . « 3 »
--> بهرهمند بود و تا سى چهل سال پيش حدود ده دوازده هزار جمعيت داشت . كار رفسنجان از روزى بالا گرفت كه بر اثر اينكه گندم آنجا را سن مىزد و درآمد كشاورزى غير از مختصرى كولك و پنبه نداشت - مزارع را تبديل كردند به باغهاى پسته ، و اين باغها توسعه يافت ، تا آنجا كه : امروز سالى نزديك دويست هزار تن پسته درآمد باغهاى ولايت است . باغدار معروف آن مرحوم آگاه بود . صاحب باغ 40 هزار قصبى فردوسيه نوق . شهر توسعه يافت و همه دهات اطراف آن به شهر وصل شد ، و در واقع همانطور كه اسمعيل آقا سيمتقو در حق تبريز گفته بود : « تبريز شهر نيست ، چند تا ده را روى هم گذاشتهاند و اسمش شده است شهر تبريز » ، حالا در مورد رفسنجان هم بايد گفت كه رفسنجان ، شهر نيست . مجموعهء دهاتى است كه دلارهاى پسته ( پيستو دلار ) آنها را به هم پيوند داده است . اين دهات عبارتند از : بهرام آباد - آبادى اصلى شهر كه دو قنات قطبآباد و علىآباد جانشين آن شد ( مقصود علىآباد شفيعىپور است كه درمانگاه او نيز همانجاست ، علىآباد خان بر سر راه سرچشمه است ) ، سعادتآباد ، ده شيخ ، عباسآباد ، رحمتآباد ، فيضآباد ، گرگين ، مؤمنآباد ، خليلآباد كه پرآبترين قناتها را دارد - و كمالآباد كه مركز مشايخ بود و مسجد شيخيه در آنجاست . اين مجموعه كه از ده دوازده ده مركب مىشود شهر رفسنجان را ترتيب مىدهد ، خانهها بيشتر باغچه دارد ، و هيچ خانهاى بدون درخت پسته نيست ، و كمتر رفسنجانى اصيل هست كه مختصر باغ پستهاى نداشته باشد . ( 1 ) - مقصودم مرحوم معينزاده است . ( 2 ) - هرچند رقباى رفسنجانى روزهاى اول - كه زرند را قبول نداشتند - براى او مىخواندند : بهرام خانِ زرندى * سر دُمبش گِرِندى گِرِندش وا نميشه * وكيلِ ما نميشه ! ( گرند - ) گره به لجهء كرمانى ( 3 ) - از ايرج افشار خواهشمندم اين يك دليل را هم به همان مقالهء معهود جواب « چرا مشروطيت در ايران پا نگرفت » اضافه فرمايند . اينكار در انتخابات همان كسى شده بود كه دقيقترين مقاله را در كيفيت انتخابات در ايران و اروپا براى مجلهء آيندهء دكتر افشار نوشته بود ، -